10 lekcji finansowych, które odmienią Twoje życie

Dziś pogadamy sobie o 10 kluczowych lekcjach finansowych, które powinieneś znać i jak najszybciej wprowadzić w życie, bo naprawdę mocno zmienią wynik na Twoim koncie. Nie traćmy więc czasu i przejdźmy do pierwszej lekcji finansów osobistych, która mówi, że oszczędzanie jest na początku najważniejsze.

1. Na początku najważniejsze jest oszczędzanie

Wydaje się to nieoczywiste, bo każdy ma przed oczami obraz rosnących inwestycji i pracujących na siebie pieniędzy, ale kiedy na Twoim koncie nie masz zebranego zbyt dużego kapitału, to tak naprawdę więcej daje Ci oszczędzanie niż inwestowanie…

Cała idea pomnażania majątku polega na tym, żeby zgromadzić początkowy kapitał, który później będzie się powiększał dzięki temu, jak działa procent składany, a Twoje pieniądze będą zarabiać za Ciebie.

Takim trochę psychologicznym pułapem, który możesz znać jest zebranie pierwszych 100.000 zł oszczędności, które inwestujesz.

No, ale jak to wygląda, zanim tam dotrzesz?

Jeśli:

• oszczędzasz 12.000 zł rocznie
• przez 5 lat
• i osiągasz ze swoich inwestycji tylko 5%.

To pod koniec będziesz mieć 69.622,95 zł, przy czym Twoje odsetki wynoszą to tylko 13,82% całości.

Jeżeli natomiast

• oszczędzasz 10.000 zł rocznie
• przez 5 lat
• i wyciskasz ze swoich inwestycji dwa razy więcej, bo aż 10%.

To pod koniec będziesz mieć 67.156,10 zł, przy czym Twoje odsetki wynoszą już 25,54% całości.

W porównaniu w głowie 25% to oczywiście dużo więcej niż 13%, ale patrząc na kwotę całkowitą, masz jednak mniej o 2.463,85 zł. By osiągnąć większe procenty podejmowałeś większe ryzyko, a Twój wynik tego nie odwzorował. Tak naprawdę więcej korzyści przyniosłoby Ci oszczędzanie o 2.000 zł rocznie więcej, czyli raptem 166 zł miesięcznie.

Musisz zrozumieć, że procent składany działa tym lepiej, im większy ma dostęp do czasu i kapitału, a co za tym idzie największym jego problemem jest początek. To właśnie tam następuje największe no nazwijmy to “tarcie”, które zniechęca wiele osób. Jeśli więc jesteś na początku swojej drogi do budowania majątku czy wręcz wolności finansowej, to skup się właśnie na oszczędzaniu, bo każda złotówka zaoszczędzona teraz, da Ci efekty w przyszłości.

Nie ma tu naprawdę żadnego sekretu, po prostu zacznij od budżetu domowego, konta oszczędnościowego i dyscypliny.

2. 4 wskaźniki, które musisz śledzić

Z tym wiąże się druga lekcja, czyli 4 wskaźniki, które musisz śledzić, a te wskaźniki to Twoje:

• długi,
• wydatki,
• oszczędności
• oraz wartość netto.

Na początku nie musisz śledzić zupełnie niczego innego poza tymi 4 wskaźnikami i jeśli będziesz je systematycznie poprawiać, to nie ma opcji, żebyś nie był na dobrej drodze do wolności finansowej.

Długi

Jeśli chodzi o długi, to sprawa jest prosta. Masz je regularnie spłacać i jeżeli masz taką możliwość, to także nadpłacać. Twoje długi konsumenckie, czyli np. zakupy na raty nie powinny przekraczać 5-10% Twojego wynagrodzenia netto. Najlepiej oczywiście jeśli nie będziesz mieć żadnych długów konsumenckich.

W przypadku kredytu hipotecznego powinieneś kierować się zasadą, że optymalnie bezpieczna dla Ciebie rata wynosi 30% Twoich dochodów.

Dlaczego 30% a nie więcej? Ponieważ stopy procentowe nie są stałe i Twoja rata może wzrosnąć, nawet bardzo mocno. To daje Ci margines bezpieczeństwa, a nawet jeśli Twoja rata nie rośnie, to możesz ją regularnie nadpłacać.

Wydatki

Jeżeli chodzi o wydatki, to powinieneś prowadzić prosty budżet domowy, w którym śledzisz kilka głównych kategorii.

Chodzi tu o stałe koszty życia, takie jak:

• jedzenie,
• rachunki,
• czynsz,
• transport,
• zdrowie,
• ubrania itd.

Twoje koszty utrzymania nie powinny przekraczać 50 no maksymalnie 60% Twojego dochodu.

Jeśli przekraczają 60% dochodu, to sytuacja robi się nieco ryzykowna, bo możesz nie mieć wystarczająco dużo pieniędzy by pokryć inne części budżetu, takie jak wydatki nieregularne, nagłe, budowanie oszczędności, czy inwestycje.

Oszczędności

Jeśli chodzi o śledzenie oszczędności, to radziłbym Ci dążyć do tego, aby oszczędzać chociaż 10% swojego dochodu. Oczywiście im więcej, tym lepiej, ale patrzymy na to realnie, bo wiele osób zwyczajnie nie może sobie pozwolić na więcej, a przecież możesz stopniowo zwiększać tę wartość.

Żeby Twoje oszczędności nie rozpłynęły się w niewyjaśnionych okolicznościach, to warto na początku miesiąca po prostu przelać sobie daną kwotę na oddzielne konto, z którego nie dokonujesz płatności.

Wartość netto

Zostaje ostatni wskaźnik do śledzenia, czyli poziom Twojej wartości netto. Twoja wartość netto to suma całego posiadanego majątku, od której odejmujesz wszystkie zobowiązania finansowe. Czyli na przykład masz dom wart milion złotych i auto za 100.000 zł, ale jednocześnie pół miliona kredytu, więc Twoja wartość netto wynosi 600.000 zł.

To oczywiście uproszczenie, bo do wartości netto wliczasz wszystko co masz, a więc także:

• gotówkę,
• akcje,
• obligacje,
• meble,
• sprzęt,
• biżuterię
• czy cokolwiek innego, co realnie jesteś w stanie spieniężyć.

Nie jest to natomiast wskaźnik, którym musisz się bardzo przejmować. Wystarczy, że policzysz go sobie raz w roku, np. w nowym roku i sprawdzisz, czy Twój majątek realnie rośnie czy maleje wraz z upływem czasu.

3. Zakupy tracą na wartości

To z kolei jest bezpośrednio powiązane z trzecią lekcją, którą jest to, że Twoje zakupy mogą bardzo mocno tracić na wartości.

Wszyscy słyszeliśmy, że nowy samochód traci 20 czy tam 30% swojej wartości, gdy tylko wyjedzie z parkingu dealera, ale inne rzeczy także tracą na wartości.

• Meble,
• biżuteria,
• ubrania,
• gadżety,
• komputery,
• telefony,
• zegarki itd.

Jeśli nie jesteś znawcą i nie był to zakup inwestycyjno-spekulacyjny, to na 99% sprzedasz to taniej niż kupiłeś. Jeżeli więc wydajesz pieniądze na takie pasywa, to kupuj tylko to, czego potrzebujesz i nie przepłacaj bez potrzeby.

A już tym bardziej nie pchaj się w pożyczanie pieniędzy od banku czy z chwilówek, żeby zrealizować swoje zachcianki. W takim scenariuszu tracisz podwójnie. Raz na tym, jak dana rzecz tanieje, a drugi na oprocentowaniu Twojego zobowiązania.

W uproszczeniu płacisz pieniądze, aby tracić pieniądze.

I jest to szczególnie niebezpieczne, gdy często wymieniasz takie rzeczy. Na przykład wziąłeś chwilówkę na konsolę za 3.000 zł, a za 3 lata wystawiłeś ją na OLX-ie za 1.200 zł. Właśnie straciłeś 1.800 zł plus odsetki chwilówki, no i jeszcze musiałeś użerać się z ludźmi z OLX-a, którzy zamiast kasy chcą Ci wcisnąć 40 kg karmy dla gekona.

4. Opóźniona gratyfikacja

Żeby bronić się przed takimi błędami powinieneś zrozumieć czwartą lekcję, czyli jak działa opóźniona gratyfikacja.

Jeżeli będziesz potrafił oprzeć się impulsywnej pokusie natychmiastowego otrzymania nagrody, to zazwyczaj później poczujesz, że ta nagroda jest w pewnym stopniu większa, pełniejsza czy bardziej satysfakcjonująca.

Bardzo często zdarza się to w przypadku inwestowania. Na przykład po 10 latach wypracowałeś całkiem niezły zysk i masz ochotę go wypłacić, ale gdybyś utrzymał ten poziom, to przy dobrych wiatrach procent składany może podwoić ten wynik już w 5 lat, bo Twój kapitał jest znacznie większy. Odczekujesz dłuższy okres, ale nagroda jest zdecydowanie większa.

Z tego właśnie powodu wielu ekspertów finansowych zaleca inwestowanie w pierwszej kolejności przez konta IKE oraz IKZE, bo wiedzą, że prawdopodobnie nie będziesz wypłacać tych pieniędzy, tak, jak ma to miejsce w przypadku zwykłego konta maklerskiego.

Jeśli chodzi o codzienne zakupy, odroczoną gratyfikację można sprowadzić do prostego stwierdzenia: jeśli nie możesz czegoś kupić dwa razy, to lepiej w ogóle tego nie kupuj.

Jeżeli możesz kupić coś dwa razy, to prawdopodobnie oznacza to, że ten wydatek nie ma wpływu na Twoją sytuację finansową.

Na przykład, wyobraźmy sobie, że chcesz kupić nową konsolę, która kosztuje 2.500 zł i możesz sobie na to pozwolić, ale jeśli myśl wydania 5.000 zł sprawia Ci dyskomfort, to prawdopodobnie nie jest to dobry pomysł i może warto poczekać choćby na pierwsze obniżki cen.

5. Nie bądź fałszywym milionerem

Jest z tym powiązana piąta lekcja finansów osobistych, czyli nie bądź fałszywym milionerem.

Chodzi w tym o to, byś nie próbował leczyć swoich kompleksów na punkcie finansów i szeroko rozumianego bogactwa próbując udawać kogoś, kim nie jesteś. Jeżeli zarabiasz 5.000 czy 6.000 zł miesięcznie, to nie próbuj roztaczać wokół siebie aury człowieka sukcesu, który może ot tak wydawać kasę bez ograniczeń.

Nie jesteś taką osobą, więc zamiast przeznaczać całą swoją wypłatę na spłacanie błyszczącej beemki, żeby trochę poszpanować pod lokalnym klubem zastanów się, czy może nie lepiej odłożyć to na wkład własny w Twoje pierwsze mieszkanie.

Lekcja jest taka, że ludzie, którzy wyglądają na bogatych, prawdopodobnie nie mają pieniędzy, a bogaci, którzy rzeczywiście mają pieniądze, nie ubierają się ani nawet nie zachowują, jakby w ogóle mieli pieniądze.

Według badań milionerów większość bogatych ludzi żyje znacznie poniżej swoich możliwości, dlatego właśnie doszli do takiego stanu w jakim są teraz.

Możesz nawet posłużyć się cytatem z książki „The Millionaire Next Door”: “Jeśli Twoim celem jest bezpieczeństwo finansowe, prawdopodobnie je osiągniesz. Ale jeśli Twoją motywacją jest zarabianie pieniędzy, aby wydawać je na wygodne życie, to nigdy Ci się to nie uda”.

“If your goal is to become financially secure, you will likely attain it. But if your motive is to make money to spend on the good life, you are never going to make it.”

To taka wskazówka, że jeśli skupisz się na własnych celach i życiu w zgodzie ze swoimi możliwościami, prawdopodobnie osiągniesz wolność finansową, dlatego nie ma co fałszować swojego statusu społecznego.

6. Nie porównuj się z innymi

I właśnie z tym wiąże się szósta lekcja, czyli nie porównuj się z innymi.

Finanse osobiste to dążenie do wybranego przez Ciebie celu nawet przez całe życie i możesz mieć ochotę porównywać się z innymi osobami, takimi jak:

• rodzina,
• przyjaciele,
• koledzy z pracy,
• a nawet obce Ci osoby w Twoim wieku.

W dzisiejszych czasach, kiedy media społecznościowe mają duży wpływ na nasze życie, będziesz atakowany wizją perfekcyjnego, a przynajmniej lepszego życia przez kilka godzin dziennie. Codziennie…

Ważne jest jednak, żebyś pamiętał, że każdy podąża swoją własną drogą, a Twoja sytuacja może znacznie różnić się od sytuacji Twoich znajomych czy innych osób, a Twoje cele również będą zupełnie inne.

Ludźmi w mediach społecznościowych to nawet nie zawracaj sobie głowy. Nie masz pojęcia, co dzieje się za kulisami, co jest prawdą, a co tylko kreacją i udawaniem. Pamiętaj, że pokazują Ci tylko te momenty swojego życia, które chcą Ci pokazać.

Porównywanie się to tylko strata czasu i energii mentalnej, którą możesz wykorzystać, aby skupić się na sobie i osiąganiu tego, czego chcesz.

Niektórzy ludzie uwielbiają wydawać wszystko, co zarabiają, inni chcą oszczędzać wszystko, co zarabiają, a jeszcze inni są gdzieś pomiędzy tymi dwoma scenariuszami. Poza tym, jeśli chodzi o wydawanie pieniędzy, każdy ma inne wartości. Jeden będzie wydawać wszystko na głupoty, a drugi na rzeczy przydatne, ale też wyda wszystko co ma i być może nie określisz go mianem osoby rozsądnej finansowo.

Poza tym, jeśli przestaniesz się porównywać z innymi, to prawdopodobnie przestaniesz też tak mocno ulegać impulsywnym decyzjom zakupowym, bo wyrośniesz z bezrefleksyjnego podążania za tłumem.

7. Różne profile ryzyka

To prowadzi do siódmej już lekcji czyli tego, że to, co dla kogoś jest normalnością, wcale nie musi nią być dla Ciebie, szczególnie jeśli chodzi o ryzyko. O co w tym chodzi?

Tak, jak w przypadku poprzedniego punktu, dla kogoś normalnością będzie wakacyjny wyjazd co kwartał, dla Ciebie może raz do roku. Macie zupełnie inne warunki.

Ale to się tyczy także innych sfer, jak chociażby ryzyka, które możesz podjąć swoimi finansami. Nie porównuj się z innymi, ani nie podejmuj tych samych decyzji co inna osoba tylko dlatego, że ona tak robi. Wasz profil ryzyka może się bardzo mocno różnić. Ktoś może sobie pozwolić na stratę w danej inwestycji, bo ma jeszcze 20 innych, a Ty nie, bo to Twoja jedyna.

Media społecznościowe są pełne samozwańczych ekspertów, których nie masz jak zweryfikować, dlatego jeśli korzystasz z informacji lub porad finansowych od kogokolwiek, to upewnij się, że sam krytycznie myślisz nad swoimi decyzjami i naprawdę zastanawiasz się, czy mają one dla Ciebie sens.

Ogólne porady są uniwersalne dla wszystkich, ale jednocześnie nie są dla nikogo. Nawet na moim blogu, kanale lub jakimkolwiek innym kanale YouTube, który oglądasz, zawsze powinieneś zadać sobie pytanie:

• Czy ta decyzja jest dla mnie właściwa?
• Czy jest odpowiednia w mojej sytuacji?

Możesz czerpać wiedzę skąd tylko chcesz. Z YouTuba, książek, telewizji, blogów czy od znajomych. Gdzie chcesz, to Twój wybór i jest to w porządku, ale gdziekolwiek znajdujesz te informacje, to przepuszczaj je przez filtr swojej rzeczywistości i bądź świadomy tego, co wprowadzasz w życie.

To, co dla kogoś jest codziennością, dla Ciebie może być niesamowitym ryzykiem.

8. Inwestowanie powinno być nudne

To z kolei prowadzi do ósmej lekcji, czyli tego, że inwestowanie powinno być nudne.

Ja wiem, że stabilne robienie 8 czy 10% rocznie nie jest tak samo pociągające jak huczne obietnice podwojenia kasy w 3 miesiące, które zalewają nas z każdej strony, ale kasyno to nie jest opcja na wzbogacenie się.

Na reklamach różnych firm powiązanych z tradingiem znajdziesz informacje, że 70 czy nawet 90% ich klientów traci pieniądze. Można więc z dość dużym przekonaniem założyć, że raczej nie staniesz się bogaty dzięki tradingowi, a dużo bardziej realną opcją będzie zwykłe kupienie i trzymanie aktywów jak obligacje, ETF-y czy nawet akcje.

Kup i trzymaj brzmi raczej jak nudy niż emocje, ale spójrz na kolejną statystykę. W ciągu 10 lat 84,3 % aktywnie zarządzanych funduszy large-cap przegrało z indeksem S&P 500. Może horyzont 10 lat jest dla Ciebie zbyt długi, ale w ciągu 5 lat z indeksem przegrywa 76,3% funduszy, a nawet w ciągu 1 roku indeks pokonuje aż 65,2% aktywnie zarządzanych funduszy.

Czyli statystycznie prosty ETF potrafi wygrać tam, gdzie większość aktywnych funduszy przegrywa.

Pokonanie rynku jest niezwykle trudne i potrafi to niewielu ludzi, a Ty nie jesteś na rynku po to, żeby czuć dreszczyk emocji, tylko po to, żeby zarabiać pieniądze.

9. Nie inwestuj w zbyt wiele rzeczy

Z tym wiąże się kolejna lekcja, która brzmi: nie inwestuj w zbyt wiele rzeczy.

Jasne, dywersyfikacja pozwala ograniczać ryzyko spadków w Twoim portfelu, ale czy to prawdziwa dywersyfikacja czy tylko robienie sobie nadziei bez realnej ochrony? Dywersyfikacja to posiadanie aktywów, które nie zachowują się tak samo w kryzysie i reagują na różne rodzaje ryzyka.

Dywersyfikacją będzie posiadanie obligacji, akcji, ETF-ów i złota, ale niekoniecznie to, co robi wiele osób. A wiele osób myśli, że dywersyfikuje swoje inwestycje kupując różne ETF-y.

I tak dla przykładu kupują najbardziej popularne ETF-y, czyli Vanguarda, iShares oraz State Street.

I jeśli porównamy sobie te 3 ETF-y, to okazuje się, że kupowanie ich nie ma żadnego sensu dla dywersyfikacji, bo w dużej mierze jest to po prostu to samo. Na przykład iShares i Vanguard pokrywają się w 95%!

Możesz więc kupić nawet 10 ETF-ów i mieć złudne przeświadczenie o dywersyfikacji, a w rzeczywistości robisz coś dokładnie odwrotnego i prawdopodobnie tylko tracisz czas, bo nie zastanowiłeś się nad tym, co robisz.

Większość ETF-ów śledzących indeksy jest bardzo prosta i dobrze zdywersyfikowana, więc często wystarczy jeden, dwa, albo trzy, które faktycznie obejmują co innego, a jeśli masz ich znacznie więcej, to możesz tylko komplikować sprawę.

Inwestowanie powinno być proste i pasywne, a jak wiesz z poprzedniego punktu, osoby, które zainwestowały po prostu w ETF na S&P 500 pobiły ponad 84% aktywnie zarządzanych funduszy.

10. Inwestowanie w długim terminie zazwyczaj daje zyski

Pozostaje nam ostatnia lekcja, także w temacie inwestowania i brzmi ona: Inwestowanie w długim terminie zazwyczaj daje zyski.

Zazwyczaj, bo nigdy nie możesz być niczego pewien. Może akurat Twoje wyjście z inwestycji zbiegnie się z nagłym i gigantycznym kryzysem całej światowej gospodarki, ale szansa, że tak właśnie się stanie, jest dość niska.

Jeżeli inwestujesz w akcje przez ponad 20 lat, zwykle możesz liczyć na pozytywny przebieg wydarzeń. Krótkoterminowo droższe akcje, czyli takie, które mają wysoki wskaźnik P/E (Price to Earnings, czyli cena akcji podzielona przez zysk firmy) zwykle dają mniejsze zyski w ciągu kilku najbliższych lat. W skrócie: jeśli akcje są drogie w stosunku do tego, ile firma zarabia, w krótkim czasie prawdopodobnie nie zarobisz tak dużo, jakbyś kupił “tanie” akcje.

Natomiast wystarczy przyjrzeć się statystykom i jak to wygląda na przestrzeni lat, by zauważyć, że im dłuższy okres, tym więcej akcji wychodzi na plus.

I widać tutaj, że wraz ze wzrostem wskaźnika P/E, czyli naszego C/Z, czyli drożejącymi akcjami, występuje korelacja ze zwrotami z inwestycji w ciągu najbliższych 5 lat. W uproszczeniu czerwony kolor oznacza stratę z inwestycji w ciągu najbliższych 5 lat.

Ale jeśli trzymasz akcje przez dłuższy okres, możesz zauważyć, że wraz z upływem lat liczba czerwonych kropek powoli maleje i praktycznie wszystkie stają się już zielone, a więc przynoszą zysk.

W zasadzie mówi nam to, że jeśli chcemy budować majątek przez inwestowanie, to niezależnie od wszystkiego, powinniśmy po prostu inwestować na giełdzie w długim terminie. O ile okres inwestycji jest wystarczająco długi, mało prawdopodobne jest, że stracimy pieniądze.