16 lekcji finansowych które każdy powinien znać

W finansach łatwo skupić się na tym, jak zarobić więcej pieniędzy. Tylko że samo zarabianie to dopiero połowa całej układanki.

Równie ważne jest to, co robisz z pieniędzmi, które już masz.

Dlatego dzisiaj przejdziemy przez 16 zasad dotyczących pieniędzy, które warto znać, jeśli chcesz z czasem zbudować większy majątek.

Pozory mylą

Pierwsza rzecz to pozory mylą. Ludzie, którzy wyglądają na bogatych, często wcale nie są bogaci. A ci, którzy na bogatych nie wyglądają, mogą mieć znacznie więcej pieniędzy, niż myślisz.

Mogłeś słyszeć o książce „The Millionaire Next Door”, która właśnie to opisuje. Ludzie, którzy faktycznie budują majątek, często żyją poniżej swoich możliwości. Nie dlatego, że nie stać ich na więcej, tylko dlatego, że nie mają potrzeby wydawania pieniędzy wyłącznie po to, żeby pokazać innym swój status.

Bo łatwo pomyśleć, że ktoś z drogim samochodem, markowymi ubraniami i dużym mieszkaniem jest bogaty. Tylko że równie dobrze może mieć wysoką ratę kredytu, leasing i kartę kredytową wypchaną po brzegi.

Dlatego nie patrz na bogactwo przez pryzmat tego, co ktoś posiada i czym się otacza. Znacznie ważniejsze jest to, ile pieniędzy zostaje Ci po wszystkich wydatkach i czy z czasem budujesz swój majątek.

Nie chodzi też o to, żeby odmawiać sobie wszystkiego. Po prostu dobrze jest pamiętać, że to, że możesz sobie na coś pozwolić, nie oznacza jeszcze, że powinieneś to kupić.

Stać Cię, ale czy powinieneś?

I to jest pułapka w którą bardzo łatwo wpaść, szczególnie kiedy zaczynasz zarabiać więcej. Nagle okazuje się, że możesz pozwolić sobie na lepsze mieszkanie, lepszy samochód, droższe wakacje czy kilka innych rzeczy, których wcześniej nawet nie brałeś pod uwagę.

Tylko że możesz sobie na coś pozwolić i jednocześnie wcale tego nie potrzebować.

Dlatego przy większych zakupach warto zadać sobie pytanie: czy ta rzecz faktycznie poprawi moje życie, czy po prostu będę miał kolejny wydatek, który co miesiąc będzie zabierał mi część pieniędzy?

Problem z wydawaniem pieniędzy polega na tym, że bardzo łatwo podnosić swój standard życia, a ciężko go obniżać. Dlatego dobrze jest zostawić sobie trochę przestrzeni. Nie musisz kupować wszystkiego, na co Cię stać. Bo im mniej pieniędzy potrzebujesz do normalnego życia, tym więcej zostaje Ci na rzeczy, które są dla Ciebie naprawdę ważne.

A właśnie wzrost zarobków jest momentem, w którym najłatwiej o tym zapomnieć. Szczególnie kiedy nagle na konto wpada więcej pieniędzy niż wcześniej.

Inflacja stylu życia

I właśnie tutaj pojawia się coś, co nazywamy inflacją stylu życia.

Bo często nie chodzi nawet o jakiś nagły przypływ ogromnych pieniędzy. Wystarczy, że dostaniesz 500 zł podwyżki i nagle te 500 zł znika szybciej, niż się pojawiło.

• Zaczynasz częściej wychodzić na miasto,
• kupujesz trochę droższe rzeczy,
• zamawiasz jedzenie bez zastanowienia,
• może zmieniasz telefon albo coś innego.

Niby nic wielkiego, ale pod koniec miesiąca okazuje się, że z całej podwyżki nie zostało Ci absolutnie nic.

I to jest właśnie problem. Dostajesz więcej pieniędzy, ale zamiast poprawić swoją sytuację finansową, po prostu przyzwyczajasz się do droższego życia.

Jesteś jak pies spuszczony ze smyczy. Nagle masz więcej możliwości i od razu chcesz wykorzystać wszystkie.

No jasne, że nie chodzi o to, żeby każdą podwyżkę w całości odkładać i do końca życia być skąpiradłem. Fajnie jest korzystać z tego, że zarabiasz więcej, ale dobrze byłoby, żeby razem ze wzrostem wydatków rosły też Twoje oszczędności.

Jeżeli dostajesz 500 zł podwyżki, może zamiast wydawać całe 500 zł, połowę przeznacz na lepsze życie, a drugą zacznij odkładać.

Bo jeśli za każdym razem, kiedy zarabiasz więcej, po prostu zwiększasz swoje wydatki, to zawsze będziesz czuć, że pieniędzy jest za mało. I dlatego warto wiedzieć, jaki poziom życia jest dla Ciebie faktycznie wystarczający.

Ile pieniędzy Ci wystarczy?

Bo łatwo wpaść w myślenie, że pieniądze są jak wynik w grze, który nieustannie trzeba podnosić i bić kolejne rekordy. Zarabiasz więcej niż rok temu, potem więcej niż znajomi, a później zaczynasz porównywać się z ludźmi ze swojej branży itd.

Tylko że gra o nazwie finanse jest ustawiona na tryb nieskończony, bo zawsze znajdzie się ktoś, kto zarabia więcej, ma większy majątek albo postrzega się go bardziej prestiżowo pomimo identycznego wyniku.

W początkowej fazie gromadzenia kapitału będziesz jak w poprzednim punkcie tym psem spuszczonym ze smyczy, który musi się wyżyć. Ale później, po przekroczeniu pewnego poziomu zrozumiesz, że dodatkowe pieniądze często nie zmieniają już naszego życia aż tak bardzo. Jeśli masz już wszystko, czego potrzebujesz, kolejny milion na koncie raczej nie sprawi, że nagle będziesz dwa razy szczęśliwszy.

Wiem, że dla niektórych jest to niezrozumiałe, dlatego wyjaśnię to używając prawa malejącej użyteczności krańcowej i sernika.

Serniczek jest super, każdy lubi i chętnie weźmie drugi kawałek, bo drugi kawałek serniczka też jest super. Czy to oznacza, że im więcej serniczka, tym będziesz szczęśliwszy? No nie, bo pierwsze dwa kawałki zjesz ze smakiem, trzeci już tak sobie, a przy czwartym musisz głębiej oddychać. Mimo że ogólnie uwielbiasz sernik, to ten piąty kawałek wcale nie sprawi, że będziesz czuć się lepiej. I tak samo jest z pieniędzmi. 1 czy 2 kawałki sernika zaspokaja Twoje potrzeby i nie musisz sięgać po kolejny kawałek.

Dlatego dobrze jest określić swoją własną kwotę, czyli poziom majątku, przy którym możesz powiedzieć: „okej, mam już wystarczająco dużo, żeby żyć tak, jak chcę i nie muszę gonić za większą kasą”.

Zautomatyzuj oszczędzanie

A skoro już wiesz, ile pieniędzy Ci wystarczy, kolejnym krokiem powinno być wyeliminowanie ciągłego pilnowania oszczędzania, czyli automatyzacja.

Ustaw stały przelew, który zaraz po wypłacie przeleje określoną kwotę na konto oszczędnościowe. Dzięki temu najpierw odkładasz pieniądze, a dopiero później wydajesz to, co zostało.

Bo jeśli cała wypłata wpada na jedno konto, z którego opłacasz bieżące wydatki, to bardzo łatwo pomyśleć, że masz więcej pieniędzy niż w rzeczywistości. I nagle pod koniec miesiąca okazuje się, że znowu nic nie zostało.

To takie mentalne księgowanie, bo ludzie mają tendencję do traktowania różnych pieniędzy jako osobnych „szufladek”. Dlatego pieniądze, których nie widzisz na koncie, znacznie łatwiej zostawić w spokoju.

Automatyczny przelew tworzy więc małą barierę między Tobą a tymi pieniędzmi. Nie musisz co miesiąc podejmować decyzji, czy tym razem uda Ci się coś odłożyć. To się po prostu dzieje, zanim zdążysz je wydać.

A kiedy zaczniesz regularnie odkładać, pojawia się kolejne pytanie: co zrobić z pieniędzmi, które leżą bezczynnie?

Inwestuj jak najwcześniej

Jeśli masz już odłożone pieniądze, nie ma większego sensu przez lata czekać na „idealny moment” na inwestowanie.

Bo prawda jest taka, że nikt nie wie, kiedy ten idealny moment nastąpi. Przewidywania, czy rynek zaraz wzrośnie, czy spadnie, to raczej zgadywanie niż strategia.

Znacznie ważniejsze jest to, jak długo Twoje pieniądze są zainwestowane.

Im wcześniej zaczniesz, tym więcej czasu dajesz swojemu kapitałowi na wzrost i tym więcej czasu masz na przeczekanie okresów, kiedy rynek spada albo przez dłuższy czas stoi w miejscu.

Historycznie szeroki rynek akcji przez bardzo długi okres przynosił średnio kilka do kilkunastu procent rocznie, ale oczywiście nie oznacza to, że każdego roku zarobisz. Mogą zdarzyć się lata zarówno bardzo dobre, średnie, jak i bardzo słabe, a nawet takie, w których Twój portfel będzie wyraźnie na minusie. Patrzenie na historyczny wykres niczego nie gwarantuje.

Dlatego zamiast próbować odgadnąć przyszłość, lepiej dać inwestycjom czas. Czas na rynku jest znacznie ważniejszy niż próba jego idealnego wyczucia. Bo im wcześniej zaczniesz, tym więcej czasu mają nie tylko Twoje pieniądze, ale również zyski z tych pieniędzy, żeby zacząć zarabiać kolejne pieniądze.

I właśnie o tym jest kolejny punkt, czyli procent składany, czyli jeden z najważniejszych czynników budowania majątku.

Procent składany

W internecie często widzimy historie ludzi, którzy w kilka miesięcy zarobili fortunę. I pomijając sprzedaż jakichś gówno kursów, płatnych grup itd. to jasne, takie przypadki się zdarzają. Ale no właśnie. Zdarzają się.

Dla większości ludzi budowanie majątku wygląda zupełnie inaczej. To lata regularnego zarabiania, oszczędzania oraz inwestowania, żeby te pieniądze rosły.

Świetnym przykładem jest Warren Buffett. Chłop jest największą legendą wśród inwestorów, bo zgromadził ponad 160 miliardów dolarów majątku, a zaczął już w wieku 10 lat. I ja wiem, że teraz masz pewnie przed oczami mem z noworodkiem, który marnuje czas leżąc w kołysce zamiast kupować mieszkania w centrum Warszawy, ale nie o to chodzi…

Warren Buffett inwestował od bardzo młodego wieku, ale ogromna część jego majątku powstała dopiero w późniejszych latach życia. Nie dlatego, że nagle znalazł magiczną inwestycję, tylko dlatego, że przez dziesięciolecia pozwalał działać procentowi składanemu.

Tak to po prostu działa. Im dłuższy czas, tym bardziej za wynik odpowiadają odsetki, a nie kapitał. Z czasem robi się z tego efekt kuli śnieżnej.

Dlatego przy budowaniu majątku ważna jest cierpliwość. Nie musisz co roku podwajać swoich pieniędzy. Musisz przede wszystkim dać im wystarczająco dużo czasu, żeby procent składany mógł zadziałać.

Oczywiście im większy staje się Twój kapitał, tym większe znaczenie zaczynają mieć nawet pozornie małe różnice. I właśnie dlatego warto zwracać uwagę na to, ile kosztuje Cię samo inwestowanie.

Uważaj na opłaty inwestycyjne

Kiedy inwestujesz w akcje, ETF-y, fundusze czy cokolwiek innego, musisz uważać nie tylko na ich wyniki, ale też na opłaty.

Bo nawet jeśli Twoje aktywa rosną, to prowizje, przewalutowania czy opłaty za depozyt mogą zjadać sporą część Twojego zysku. Ignorowanie opłat w perspektywie kilkudziesięciu lat to naprawdę konkretne pieniądze.

Nie tylko oddajesz część swoich pieniędzy, ale też tracisz potencjalne zyski, które te pieniądze mogłyby później wygenerować. Dlatego zwracaj uwagę na wszelkie możliwe koszty, które będą Cię dotyczyć.

Nie oznacza to oczywiście, że zawsze trzeba wybierać absolutnie najtańszą opcję, bo liczy się jeszcze renoma i bezpieczeństwo, ale warto się zastanowić, za co właściwie dopłacasz i czy nie przepłacasz.

Kapitał jest dźwignią

Jest jeszcze jedna rzecz, którą warto zrozumieć, jeśli chcesz zbudować naprawdę duży majątek. Kapitał jest w pewnym stopniu dźwignią. I nie mówię tu o inwestowaniu na dźwigni, absolutnie tego nie rób.

Chodzi mi tutaj o prostą rzecz. Ten sam procentowy zysk przy większym kapitale oznacza po prostu większą kwotę.

Jeśli zainwestujesz 10 tysięcy złotych i zarobisz 10%, masz tysiąc złotych zysku. Jeśli masz milion i osiągniesz ten sam wynik, zarabiasz już 100 tysięcy.

W obu przypadkach inwestycja zrobiła dokładnie to samo. Zarobiła 10%. Różnica polega na tym, ile pieniędzy pracowało od samego początku.

Dlatego wraz ze wzrostem majątku coraz większą rolę zaczyna odgrywać sam kapitał. Pieniądze mogą generować kolejne pieniądze, ale większy kapitał pozwala osiągać coraz większe kwotowe zyski bez konieczności zwiększania ryzyka proporcjonalnie do zarobku.

Możesz inwestować bezpieczniej, osiągając niższy wynik procentowy, ale nadal osiągać swój cel kwotowy.

Dlatego im większe kwoty inwestujesz, tym ważniejsze staje się nie tylko to, ile możesz zarobić, ale również jak ograniczyć ryzyko straty.

Dywersyfikacja

A jednym z najprostszych sposobów na ograniczenie ryzyka w inwestowaniu jest dywersyfikacja.

Warren Buffett, czyli ten final boss inwestowania powiedział kiedyś, że dywersyfikacja jest ochroną przed ignorancją, ale nie ma większego sensu, gdy wiesz co robisz. I to taka porada z pociskiem, ale to nie jakiś random z internetu, tylko ktoś, kto może poprzeć gadkę wynikami.

Jeśli nie śledzisz rynku i nie analizujesz dokładnie każdej spółki, to trudno o ponadprzeciętne wyniki.

Dlatego zamiast stawiać na pojedyncze spółki licząc na super strzał, możesz rozłożyć swoje pieniądze pomiędzy wiele różnych inwestycji. Jeśli jedna spółka upadnie albo mocno straci na wartości, nie oznacza to automatycznie, że cały Twój portfel znika.

Właśnie dlatego tak popularne są szeroko zdywersyfikowane ETF-y, które pozwalają jednym zakupem mieć udział w dziesiątkach, setkach, a czasem nawet tysiącach spółek.

Oczywiście dywersyfikacja nie sprawi, że inwestowanie stanie się całkowicie bezpieczne. Chodzi po prostu o to, żeby pojedynczy błąd albo upadek jednej firmy nie rozwalił całego Twojego portfela.

Nie musisz nikomu udowadniać, że potrafisz wybrać najlepszą spółkę na rynku.

Dobierz porady finansowe do swojej sytuacji

A to prowadzi do kolejnej ważnej zasady, czyli tego, że nie każda, nawet dobra decyzja finansowa dla jednej osoby będzie dobrą decyzją dla Ciebie.

Finanse osobiste są… no właśnie… osobiste. To, co świetnie działa u Twojego znajomego, rodziny czy ulubionego biznesmena niekoniecznie będzie miało sens w Twojej sytuacji.

Dlatego kiedy słuchasz porad finansowych, czy to ode mnie, czy od kogokolwiek innego, nie traktuj ich jak gotowej instrukcji.

Zawsze zadaj sobie pytanie: czy to faktycznie pasuje do mnie?

Bo ktoś może mieć zupełnie inne zarobki, wydatki, zobowiązania, poziom ryzyka czy cele niż Ty. Nawet bardzo dobra strategia może być nieodpowiednia, jeśli kompletnie nie pasuje do Twojej sytuacji.

Nie ma jednej uniwersalnej recepty na dobre finanse. Są za to zasady, które możesz dopasować do siebie. A kiedy już uda Ci się zbudować większy majątek, pojawia się kolejny problem. Jak go nie stracić?

Ochrona kapitału

Na początku najważniejsze jest jego powiększanie, ale później coraz ważniejsze staje się to, żeby po prostu go utrzymać i wykorzystać na to, na co planowałeś.

Chodzi po prostu o ryzyko. Jedna zła decyzja (albo kilka) może sprawić, że stracisz sporą część zgromadzonych przez lata środków.

W pewnym momencie nie jest już ważne, czy zarobisz rocznie 5, 10, 15 czy 20%, ważne jest, jak bardzo minimalizujesz ryzyko straty.

Wyobraź sobie, że masz 60 lat i za 5 lat chcesz przejść na emeryturę. Nie jest już tak ważne, żeby wykręcić jak największy wynik, co przeważnie wiąże się z większym ryzykiem, tylko to, żeby nie zaliczyć wtopy. W tym wieku nie szukasz już ryzykownych perełek, bo w razie straty nie masz czasu na jej odrobienie.

Liczy się ochrona kapitału i akceptowalny poziom ryzyka, nawet jeśli oznacza to niższy potencjalny wynik.

Z wiekiem coraz ważniejsza staje się ochrona kapitału a nie wyższa stopa zwrotu.

Im więcej udało Ci się zgromadzić, tym bardziej powinieneś dążyć do tego, żeby ograniczać ryzyko. Bo kiedy masz już wystarczająco dużo pieniędzy, nie ma większego sensu podejmować absurdalnego ryzyka tylko po to, żeby mieć ich jeszcze więcej.

Dużo łatwiej jest utrzymać zbudowany majątek niż drugi raz budować go od zera.

A jednym z najprostszych sposobów na ograniczanie ryzyka finansowego jest pozbywanie się długów.

Nie żyj na kredyt

• Raty,
• odroczone płatności,
• limity na koncie,
• chwilówki,
• karty kredytowe,
• zaległe rachunki.

Wszystko to może wyglądać niewinnie, dopóki takich zobowiązań nie zacznie się robić coraz więcej.

Bo łatwo pomyśleć: „To tylko 200 zł miesięcznie”. Tylko że później dochodzi kolejne 300 zł, potem 500 zł i nagle spora część wypłaty jest już przeznaczona na spłacanie wydatków poniesionych kilka miesięcy temu.

Szczególnie niebezpieczne są zobowiązania o wysokim oprocentowaniu. A jeśli zaczynasz pożyczać pieniądze tylko po to, żeby spłacić inne długi, to jest to moment, w którym sytuacja robi się naprawdę poważna, bo wpadasz w spiralę zadłużenia.

Dlatego nie traktuj kredytu jako sposobu na zwiększanie swojego poziomu życia, kiedy zwyczajnie Cię na niego nie stać.

Szybkie rozprawienie się ze swoimi długami to dobry nawyk.

Finanse to nawyki

W ogóle dbanie o finanse to taka seria dobrych nawyków. Im częściej się nimi zajmujesz, tym bardziej naturalne się to staje.

Na początku możesz nie wiedzieć, ile właściwie wydajesz, gdzie uciekają Ci pieniądze, jak budować oszczędności czy jak podejść do inwestowania. Wszystkiego trzeba się nauczyć. Ale z czasem zaczynasz lepiej rozumieć swoje pieniądze. Wiesz, ile możesz wydać, ile odkładać, na co Cię stać i jakie decyzje mają sens w dłuższej perspektywie.

I wtedy dbanie o finanse przestaje być czymś, o czym musisz aktywnie myśleć. To zaczyna przychodzić naturalnie, bo jest częścią Twojej codzienności.

A skoro finanse są częścią codziennego życia, to nie ma też większego powodu, żeby udawać, że nie istnieją gdy rozmawiasz z innymi.

Rozmawiaj o pieniądzach

Skoro dbanie o finanse jest czymś normalnym, to normalne powinno być też rozmawianie o pieniądzach.

A jednak wiele osób w ogóle tego nie robi.

Nie chcemy mówić:

• ile zarabiamy,
• ile mamy oszczędności,
• w co inwestujemy
• ani jak właściwie zarządzamy swoimi pieniędzmi.

Oczywiście ze względów bezpieczeństwa nie musisz wszystkim dookoła pokazywać stanu swojego konta. Ale sama rozmowa na tematy finansowe nie jest niczym złym.

Możesz dowiedzieć się, jak inni podchodzą do oszczędzania, inwestowania czy wydawania pieniędzy. Możesz też zauważyć błędy, których sam wcześniej nie dostrzegałeś.

I działa to w obie strony. Czasami wystarczy zwykła rozmowa ze znajomym, żeby spojrzeć na swoje finanse z zupełnie innej perspektywy.

Nie chodzi o to, żeby robić z pieniędzy temat każdej rozmowy. Chodzi o to, żeby nie traktować ich jak czegoś wstydliwego, o czym absolutnie nie wolno mówić, bo nie wypada, czy jakieś inne pierdoły. A jeśli chcesz rozmawiać o finansach, rozwijać się i wymieniać doświadczeniami, dobrze jest też zastanowić się, jakimi ludźmi się otaczasz.

Otaczaj się ambitnymi ludźmi

Ostatnia rzecz nie jest może bezpośrednio związana z pieniędzmi, ale może mieć na nie całkiem duży wpływ, więc otaczaj się ludźmi, którzy chcą się rozwijać.

Nie chodzi o to, żeby teraz każdy Twój znajomy był przedsiębiorcą, inwestorem albo rozmawiał o giełdzie i ekonomii przy każdej okazji.

Chodzi raczej o ludzi, którzy mają jakieś cele, rozwijają się, dbają o swoją pracę, swoje pieniądze i ogólnie chcą być w życiu trochę dalej niż jeszcze jakiś czas temu.

Bo przebywając z takimi osobami, siłą rzeczy wymieniasz się pomysłami. Możesz podłapać coś od nich, oni mogą podłapać coś od Ciebie. Czasami jedna rozmowa może sprawić, że zaczniesz patrzeć na swoją pracę, biznes, pieniądze czy możliwości zupełnie inaczej.

Działa to też w drugą stronę. Jeśli większość Twojego otoczenia ma bardzo negatywne podejście do pieniędzy czy rozwoju i ciągle powtarza, że „i tak się nie da”, to po pewnym czasie takie myślenie może zacząć udzielać się również Tobie.

Po prostu warto mieć wokół siebie ludzi, którzy działają na Ciebie pozytywnie i przypominają Ci, że można myśleć trochę szerzej.

Budowanie majątku to nie tylko inwestowanie i szukanie sposobów na większe zarobki. To też masa prostych decyzji, które podejmujesz na co dzień, często nawet o nich nie myśląc.

Jeśli chcesz zobaczyć, jak takie podejście przełożyć na konkretną rutynę, to w tym artykule pokażę Ci, co robić ze swoimi pieniędzmi, gdy dostajesz wypłatę.