Jak skutecznie pozbyć się długów

Jeśli masz długi i mimo comiesięcznej walki z ratami nadal masz wrażenie, że finansowo stoisz w miejscu, to bardzo możliwe, że Twoim problemem nie jest matematyka, tylko sposób, w jaki działasz.

Większość osób podchodzi do długów bez żadnego planu. Po prostu z miesiąca na miesiąc próbują to przepchnąć dalej, ale ta walka wysysa z nich tylko coraz więcej energii.

W tym materiale pokażę Ci jak uporządkować cały proces i skuteczniej wychodzić z długów, zamiast tylko je obsługiwać.

Dług to nie problem matematyki! Skąd się biorą długi?

Pomijamy sytuację, w której w ogóle nie myślisz o swoich długach, co jest największym błędem, bo w końcu tu jesteś i zrobiłeś ten najważniejszy krok.

Zacznijmy więc od czegoś, co dla wielu osób może być nieintuicyjne. Bo kiedy pojawiają się długi, naturalna reakcja jest taka, żeby spojrzeć na to jak na problem matematyczny. Ile jestem winien, jakie mam oprocentowanie, ile mogę nadpłacać i kiedy to się spłaci. Jeszcze na to przyjdzie czas, ale jest coś, co musisz zrozumieć wcześniej.

To wszystko wygląda logicznie, ale w praktyce sama optymalizacja bardzo często nie rozwiązuje problemu.

Dlaczego? Bo długi to nie jest wyłącznie kwestia liczb. To jest w dużej mierze problem zachowań i sposobu podejmowania decyzji. Większość osób nie ma problemu z samym liczeniem, tylko z tym, co dzieje się pomiędzy wypłatami.

Brakuje prostego systemu zarządzania pieniędzmi. Nie ma budżetu, czyli kontroli wydatków, więc nie ma nawet pełnej świadomości, gdzie te pieniądze realnie się rozchodzą. I wtedy nawet jeśli ktoś zaczyna spłacać długi, to w praktyce nie zmienia się jego codzienny sposób działania. A to oznacza, że problem bardzo łatwo wraca.

Do tego dochodzą typowe mechanizmy, przez które ludzie wpadają w zadłużenie.

Najczęściej zaczyna się od braku funduszu awaryjnego i poduszki finansowej, więc wystarczy jeden większy, nieplanowany wydatek i zamiast go pokryć z oszczędności, pojawia się kredyt albo pożyczka.

Do tego dochodzi życie „od wypłaty do wypłaty”, gdzie praktycznie cały dochód jest konsumowany na bieżące potrzeby, bez żadnego buforu bezpieczeństwa.

I coraz częściej mamy też kredytowanie konsumpcji, czyli karty kredytowe, zakupy na raty, systemy typu kup teraz, zapłać później albo szybkie pożyczki, które mają rozwiązać problem tu i teraz, ale w praktyce nie rozwiązują żadnego problemu, tylko tworzą nowy i opóźniają go w czasie.

Jeśli spojrzymy na dane, to widać, że problem jest poważny

Według raportu InfoDług, prawie 2,5 miliona Polaków posiada łącznie ponad 81 mld złotych długu, który ma opóźnienia w spłacie. To pokazuje, że długi nie są wyjątkiem, tylko dość powszechnym zjawiskiem.

Nadpłata metodą lawiny

I teraz kluczowe pytanie co z tym zrobić w praktyce? Tutaj przechodzimy do pierwszej metody, którą możesz zastosować, czyli metodę lawiny.

Chcesz dzięki niej osiągnąć najbardziej opłacalne matematycznie rozwiązanie. Metoda lawiny polega na tym, że wszystkie swoje długi układasz od najwyższego oprocentowania do najniższego.

To na tej podstawie ustalasz kolejność spłaty.

Załóżmy, że masz cztery różne zobowiązania:

Na początku wyglądają po prostu jak lista długów. W metodzie lawiny ta lista zmienia się jednak w coś zupełnie innego.

Kolejność nie zależy od kwoty, tylko od oprocentowania.

Czyli ustawiasz je tak:

I cała metoda jest bardzo prosta.

Minimalne raty płacisz na wszystkie zobowiązania, żeby nic nie zalegało. A każdą dodatkową złotówkę kierujesz w ten jeden, najdroższy dług z listy. Kiedy ten dług zostaje spłacony, przechodzisz do kolejnego i dokładasz do niego całą wcześniej uwolnioną ratę.

Z matematycznego punktu widzenia to jest najbardziej efektywne podejście. Bo najpierw eliminujesz długi, które kosztują Cię najwięcej, czyli te z najwyższym oprocentowaniem.

W teorii oznacza to, że płacisz najmniej odsetek w całym okresie spłaty, ale w praktyce jest jeden istotny problem.

Bardzo często największy procentowo dług nie jest tym, który znika jako pierwszy, jeśli patrzysz na same kwoty. Przez to przez dłuższy czas możesz nie widzieć wyraźnej zmiany w swojej sytuacji, co jest deprymujące. A to sprawia, że część osób ma trudność z utrzymaniem konsekwencji, mimo że matematycznie to najlepsze rozwiązanie.

Nadpłata metodą kuli śnieżnej

I właśnie dlatego istnieje druga metoda, która działa na zupełnie innej zasadzie, a chodzi o metodę kuli śnieżnej.

Jak działa ta metoda?

W tym podejściu układasz wszystkie swoje długi od najmniejszej do największej kwoty, niezależnie od oprocentowania. Czyli nie patrzysz na koszty odsetek, tylko na kwoty, które masz do spłacenia.

Ponownie załóżmy, że masz cztery różne zobowiązania:

Na początku wygląda to po prostu jak lista długów, dokładnie tak samo jak w poprzedniej metodzie. Różnica pojawia się w momencie ustalania kolejności. W metodzie kuli śnieżnej sortujesz długi od najmniejszego salda do największego.

Czyli kolejność wygląda tak:

Ta metoda również jest bardzo prosta, bo po posortowaniu swoich długów postępujesz identycznie.

Płacisz minimalne raty na wszystkie zobowiązania, żeby nic nie zalegało, a całą dodatkową gotówkę jaką dysponujesz kierujesz w najmniejszy dług na liście. Kiedy go spłacisz, całą tę wcześniej przeznaczaną ratę dokładasz do kolejnego zobowiązania.

I w ten sposób z każdym kolejnym zamkniętym długiem rośnie Twoja śnieżna kula.

Efekt tej metody jest przede wszystkim psychologiczny, bo zaczynasz od najszybszych możliwych spłat, więc bardzo szybko widzisz pierwsze zamknięte zobowiązania. Każdy spłacony dług oznacza jeden element mniej na liście, co daje poczucie postępu i kontroli.

W praktyce sprawia to, że łatwiej utrzymać konsekwencję, bo widzisz efekty już na początku procesu.

Porównanie obu metod nadpłat

Przejdźmy więc do porównania obu metod i tego, kiedy która ma sens.

Metoda lawiny jest lepsza matematycznie. Pozwala zapłacić najmniej odsetek i najbardziej efektywnie redukuje koszt zadłużenia w czasie. Problem w tym, że jest trudniejsza psychologicznie. W wielu przypadkach pierwsze “namacalne” efekty przychodzą później, więc przez dłuższy czas możesz nie widzieć wyraźnego postępu. I przez to wiele osób się zniechęca, a cały plan walki z długami po prostu się wykłada.

Metoda kuli śnieżnej działa odwrotnie. Daje szybsze efekty, bo zaczynasz od najmniejszych długów i bardzo szybko je zamykasz. To sprawia, że masz większe poczucie kontroli i przede wszystkim większą szansę, że faktycznie dotrwasz do końca całego procesu. Bo widzisz, że to działa.

Finanse osobiste, są jak sama nazwa wskazuje, osobiste. Skuteczność w realnym życiu to nie tylko liczby i matematyka, ale przede wszystkim to, czy jesteś w stanie konsekwentnie wykonać cały plan. Dlatego mimo że metoda lawiny jest lepsza w teorii, to metoda kuli śnieżnej jest lepsza w praktyce.

Po prostu jest bardziej dopasowana do naszej natury oraz tego, jak faktycznie podejmujemy decyzje i utrzymujemy motywację.

Jak utrzymać motywację do walki z długami

A skoro o motywacji mowa, to jak ją utrzymać, nawet gdy Twoje długi nie padają jeden po drugim?

W praktyce większość osób nie odpada dlatego, że wybrała złą metodę. Problem zaczyna się później, w trakcie działania, gdy wkrada się monotonia. Na początku jest motywacja, jest plan, jest chęć zmiany. Ale po kilku miesiącach pojawia się zupełnie co innego.

Brak szybkich efektów, zmęczenie procesem i wrażenie, że mimo włożonego wysiłku Twoja sytuacja finansowa niewiele się zmieniła. I to jest moment, w którym wiele osób zaczyna odpuszczać albo wraca do starych nawyków.

Dlatego jeśli chcesz realnie wyjść z długów, musisz zadbać nie tylko o samą metodę, ale też o to, co dzieje się w Twojej głowie.

Jednym z najprostszych narzędzi jest wizualizacja długu. I nie chodzi mi o żadne wizualizacje typu afirmacje, czyli pozytywną energię kosmosu, która przyniesie Ci obfitość finansową, czy jakieś inne debilizmy… Nie, chodzi o to, żebyś po prostu widział, co się dzieje.

Może to być zwykła lista zobowiązań, arkusz, tracker albo jakakolwiek forma, w której widzisz jak Twoje zadłużenie z miesiąca na miesiąc realnie maleje. Chodzi o to, żebyś widział postępy.

Drugim elementem jest przypominanie sobie, dlaczego w ogóle zacząłeś. Bo w momencie kryzysu to nie liczby będą Cię trzymać, tylko cel. Spokój finansowy, brak presji, większa kontrola nad własnym życiem, wyjście z ciągłego stresu związanego z pieniędzmi, czyste konto, start oszczędzania albo cokolwiek innego.

Kolejną rzeczą jest Twoje otoczenie. Jeśli jesteś w środowisku, które Cię wspiera, dużo łatwiej utrzymać konsekwencję. Partner, rodzina albo nawet znajomi, którzy rozumieją, co robisz i dlaczego to robisz, potrafią zrobić ogromną różnicę.

Ważne jest też, żeby przestać porównywać się do innych. Ktoś może zarabiać więcej, ktoś może mieć mniejsze zobowiązania, ktoś może być już dalej w procesie albo może w ogóle nie mieć długów, a wręcz spore oszczędności. Ale to nie ma żadnego znaczenia dla Twojej sytuacji. Liczy się tylko Twój własny postęp.

No i jeszcze jedna rzecz, o której często się zapomina, czyli świętowanie małych etapów. Każdy spłacony dług, nawet najmniejszy, to jest realny krok do przodu. To nie jest „mało”, tylko konkretny fragment całego planu, który właśnie wykonałeś i możesz być z siebie dumny!

Cały proces wychodzenia z długów może trwać od kilku do nawet kilkudziesięciu miesięcy, oczywiście zależnie od tego ile masz długów oraz ile zarabiasz. I dlatego warto, żebyś zadbał o swoją motywację.

Co zrobić z oszczędnościami podczas nadpłacania zadłużenia

Zostaje jeszcze bardzo ważne pytanie, które pojawia się u wielu osób w trakcie spłaty długów, czyli co zrobić z oszczędnościami?

I tu zdania są podzielone.

Jedni mówi o tym, żeby przeznaczyć wszystkie wolne środki na spłatę długów i maksymalnie przyspieszyć proces wychodzenia z zadłużenia.

Drudzy zakładają, że warto zachować przynajmniej część oszczędności jako poduszkę bezpieczeństwa, nawet jeśli jednocześnie spłacasz zobowiązania.

I ja zdecydowanie skłaniam się bardziej w stronę tej drugiej opcji.

Powód jest prosty.

Jeśli pozbędziesz się całych oszczędności, żeby nadpłacić długi, a później pojawi się nagła sytuacja, na przykład utrata pracy albo spadek dochodów, to zostajesz bez żadnego buforu. Wtedy nie dość, że przestajesz nadpłacać długi, to jeszcze nie masz za co spłacać nawet podstawowej raty, a może nawet nie starczy Ci na pokrycie podstawowych kosztów życia. I wracasz do punktu wyjścia, tylko w jeszcze gorszej sytuacji.

Dlatego bezpieczniejszym rozwiązaniem jest utrzymanie poduszki finansowej, nawet jeśli oznacza to wolniejszą spłatę zadłużenia.

Oczywiście są wyjątki.

Jeżeli Twoje oszczędności są na tyle duże, że pozwalają spłacić całe długi i jeszcze zostaje Ci część pieniędzy, nawet na miesiąc kosztów życia, to w takiej sytuacji przeznaczenie ich na spłatę długów ma sens. Bo jeśli po spłacie długów znikają wszystkie raty, to jednocześnie bardzo szybko możesz odbudować swoją poduszkę finansową.

Ważne jest natomiast jedno rozróżnienie.

Nie powinno się ruszać środków emerytalnych, takich jak IKE czy IKZE. To osobna kategoria, która ma zupełnie inny cel i w większości przypadków ich wcześniejsze wypłacenie oznacza realną stratę podatkową i utratę długoterminowych korzyści.

Najczęstsze błędy przy spłacie zadłużenia

Na koniec zostaje jeszcze jedna rzecz, która często decyduje o tym, czy ktoś faktycznie wychodzi z długów, czy tylko przez lata bez sensu kręci się w kółko, czyli najczęstsze błędy przy spłacie zadłużenia.

Konsolidacja

Pierwszy błąd to traktowanie konsolidacji jako sposobu na rozwiązanie problemu. W teorii wygląda to dobrze, bo zamiast kilku rat masz jedną. W praktyce bardzo często jest to tylko przesunięcie długu w czasie. Problem zostaje ten sam, tylko zmienia się forma. Co gorsza, jeśli nie zmieniasz swoich nawyków, to bardzo łatwo jest ponownie zadłużyć się na dostępnych limitach, co kończy się jeszcze większą presją niż wcześniej.

I co ważne, może nawet ważniejsze, to jest też błąd z innego powodu. Konsolidacja w praktyce eliminuje obie metody spłaty długów, zarówno lawinę, jak i kulę śnieżną. Tracisz możliwość świadomego uporządkowania zobowiązań według oprocentowania albo salda i budowania szybszej progresji. Zostaje Ci jedna, „uśredniona” rata, która rozmywa cały system działania i często spowalnia realne wychodzenie z zadłużenia.

Spłacanie minimalnych rat

Drugi błąd to spłacanie wyłącznie minimalnych rat. To jeden z najczęstszych powodów, dla których ludzie mają wrażenie, że „nic się nie zmienia”. Minimalne raty są skonstruowane tak, żeby głównie obsługiwać odsetki, a nie realnie zmniejszać zadłużenie. W efekcie kapitał spada bardzo wolno, a cały proces ciągnie się latami, generując dodatkowe koszty.

Brak kontroli

Kolejna rzecz to brak budżetu i kontroli wydatków. Bez tego trudno w ogóle zrozumieć, gdzie uciekają pieniądze. Ludzie często skupiają się na spłacie rat, ale jednocześnie nie widzą, że codzienne, drobne wydatki potrafią skutecznie blokować możliwość nadpłat. Bez kontroli przepływu swoich pieniędzy działasz trochę w ciemno, co utrudnia jakiekolwiek przyspieszenie procesu.

Chaos

Czwarty błąd to chaos zamiast planu. Czyli sytuacja, w której ktoś co miesiąc robi coś trochę inaczej, dorzuca nadpłaty bez strategii albo zmienia podejście w zależności od emocji. Brakuje tu konsekwencji i jednego, stałego systemu działania. A w finansach to właśnie system daje efekty, nie jakieś pojedyncze, przypadkowe decyzje.

Brak priorytetów

Piąty błąd to brak priorytetów finansowych. Długi często traktowane są jako jeden z wielu „normalnych” wydatków, a nie coś, co powinno mieć jasno określone miejsce w hierarchii. W efekcie pieniądze rozchodzą się na różne rzeczy, a spłata zadłużenia nie jest realnym priorytetem, tylko jednym z wielu zadań, wiec no jest jak jest, czyli słabo.

Odpuszczanie działania

I ostatni błąd to przerywanie procesu po pierwszych sukcesach. To moment, w którym ktoś spłaci jeden albo dwa długi, poczuje ulgę i zaczyna luzować podejście. Wracają stare nawyki, spada dyscyplina i bardzo często po kilku miesiącach sytuacja finansowa wraca do punktu wyjścia, bo zaciągasz nowe długi. Tylko że z mniejszymi rezerwami i większym zmęczeniem całym procesem.

Jeśli dotarłeś do tego momentu, to znaczy, że masz już konkretny system, jak walczyć ze swoimi długami i chcesz zrobić to na serio. A skoro tak, to powinien też zaciekawić Cię ten artykuł o tym, co zrobić za każdym razem gdy dostajesz wypłatę.